Konserwacja i ekspozycja zbroi japońskiej

Konserwacja i ekspozycja zbroi japońskiej

Autor: Krzysztof Polak

Zbroja japońska, oparta na wzorach azjatyckich uzyskała w drodze ewolucji formę jedyną w swoim rodzaju. Jest to swoisty, często bardzo dekoracyjny kostium, składający się z powiązanych ze sobą osłon, wykonanych z różnych materiałów. Stworzono rodzaj elastycznego kompozytu, pochłaniającego energię a nie przeciwstawiającego się sile destrukcyjnej ostrza czy grotu, kierunek zbliżony do konstrukcji nowoczesnych kamizelek kuloodpornych. Pancerz taki miał zastosowanie do momentu spotkania się z bronią palną przywiezioną przez europejczyków. Przeciwko energii wystrzelonego pocisku musiano zastosować płytę pancerną. Stosowano pancerze wzorowane na europejskich lub wręcz z nich przekuwane i dostosowane do postury japońskich wojowników. Zdarza się że noszą one również ślad próby strzału, podobnie jak pancerze kirasjerskie. Znany mi jest hełm japoński , zbudowany z czterech płyt z których każda ma próbę strzału.

W okresie Edo zbroja straciła swoją podstawową funkcję ochronną i stała się strojem ceremonialnym. Przy zachowaniu wyglądu zewnętrznego zaczęto stosować materiały zastępcze, cienką blachę, skórę, masę papierową, materiały lżejsze a pokryte laką nie różniące się od dawnych wzorów. We wzorach stosowano dowolność wracając niekiedy do XIV w. Stosowano również dowolne kompilacje.

PODSTAWOWE TYPY ZBROI JAPOŃSKIEJ i JEJ CZĘŚCI SKŁADOWE

Pomijam zbroje starożytne znane z wykopalisk i skarbów świątynnych gdyż zajmuje się nimi archeologia a poza Japonią prawie nie występują

1. O –YORI –zbroja pudełkowa, pochodzi z okresu HEIAN, zbudowana jest z prawie płaskich osłon stwarzających wrażenie pudła. Zbudowana jest z zachodzących na siebie solidnych lamelek, połączonych kolorową taśmą lub rzemieniami ułożonymi w odpowiednim układzie kolorystycznym. Płyta napierśnika najczęściej pokryta jest płatem skóry lub brokatem. Zbroja ta początkowo bojowa w następnych okresach ceremonialna, często była kopiowana i uzupełniana w osłony nóg ,początkowo nie występujące.

2.DO –MARU – bardziej anatomiczna od O -YORI, zbudowana podobnie ale z jednego płata owijanego dookoła torsu i wiązanego pod prawą pachą. Kolorystyka pleceń również bardzo bogata

3.HARAMAKI  -anatomiczna z wolnymi plecami, zbudowana podobnie ale już nie tak dekoracyjnie. Nie osłonięte plecy nie powinny być pokazywane przeciwnikowi, czasami były osłaniane dodatkowym płatem zwanym płytą tchórzowską. Jedyny znany mi napierśnik tego typu znajduje się i jest eksponowany w tutejszym muzeum.

4.TOSEI GUSOKU –zbroja nowożytna ,występuje w licznych odmianach

a. LAMELKOWA –KEBIKI ODOSHI, zbudowana podobnie jak zbroje z okresów poprzednich ale z bardziej eksponowanymi lamelkami krytymi laką.

b. KLEPKOWA –OKEGAWA DO. Zbudowana była z zachodzących na siebie pasów blachy w układzie poziomym lub pionowym, łączonych taśmą, rzemieniami lub nitami. Części napierśnika i naplecznika pod lewa pachą łączono zawiasami a pod prawa były wiązane.

c. PŁYTOWA – EUROPEJSKA –MAMBAN- zbroja przerobiona ze zbroi europejskiej przez dopasowanie napierśnika do japońskiego sposobu noszenia na pasach naramiennych. Umożliwiało to odcięcie i odpowiednie uformowanie górnej jego partii. Napierśnik z naplecznikiem również łączono na sposób japoński, zawiasem po lewej stronie i wiązaniem po prawej. Dodawano również osłony bioder typowe dla zbroi japońskiej, oraz zdobiono zgodnie z japońską estetyką.

Płytowa – JAPOŃSKA  -SENDAI DO -rozpowszechniona przez DATE MASAMUNE. Ponieważ japońska technologia nie pozwalała na wyprodukowanie odpowiednio grubej blachy z której można by ukształtować napierśnik musiano łączyć parę elementów za pomocą nitowania. Powstał napierśnik o podobnej odporności czasem sprawdzany próbnym strzałem

d. Z małych płytek łączonych kolczugą – TATAMI DO -zbroja wygodniejsza w użyciu, tańsza w produkcji, była stosowana w podróży i niekiedy w boju.

e. Dla ASHIGARU – uproszczona, składała się z najczęściej jednoczęściowego napierśnika i osłon z paru folg bez dekoracyjnego plecenia.

Przedstawione typy zostały wyróżnione na podstawie budowy napierśnika. Hełmy stanowią osobny problem. Występują w kilkudziesięciu typach dowolnie łączonymi z napierśnikami, jedynie w częściach plecionych stosowano systemy identyczne lub podobne z resztą osłon co może sugerować jednorodność.

Hełm koniczny- składający się z wielu znitowanych ze sobą elementów od 4 do kilkudziesięciu. Każdy element jest wymodelowany w formie odpowiednio wygiętego trójkąta załamanego wzdłuż pod kątem prostym. Nity łączące poszczególne elementy mogły być zeszlifowane lub czasem nadmiernie wyeksponowane, stanowiąc swoistą ozdobę i wzmocnienie konstrukcji. Hełmy składające się z kilkudziesięciu elementów ozdobionych kilkuset nitami były swoistymi dziełami mistrzowskimi.

kabuto - przed

kabuto przed renowacją…

… i po renowacji

Hełm z łączonych płyt z pasem czołowym. Podstawą konstrukcji takiego hełmu był pas, często dekoracyjnie modelowanej blachy kryjący głowę od czoła do potylicy, uzupełniony bocznymi elementami łączonymi z pasem głównym za pomocą nitowania. Niekiedy pozostawiano między górną i boczną płytą prześwity dające lepszą wentylację czaszy oraz uelastycznienie konstrukcji. Innym rozwiązaniem było zbudowanie pasa środkowego z dwóch zachodzących na siebie części przy czym część czołowa na szczycie hełmu odginała się ku pionowi stanowiąc trudny do przecięcia element.

Hełm w typie NAMBAN –wzorowany na hełmach europejskich, lub będący wręcz ich przeróbką. Wykorzystywano hełmy typu morion lub cabasset. Do tej grupy zaliczano również hełmy naśladujące chińskie kapelusze.

Hełm dekoracyjny –bardzo bogata grupa obejmująca zarówno hełmy bojowe, jak i w europejskim sensie paradne. Wzorowano się na najprzeróżniejszych nakryciach głowy, fryzurach wykonywanych z włosia, przedstawieniach demonów, zwierząt, dekorowano rozbudowanymi przedstawieniami heraldycznymi.

Hełm JINGASA- hełm w formie płaskiego stożka, jest to najbardziej rozpowszechnione nakrycie głowy we wschodniej Azji. Stosowany był jako podstawowy hełm dla szeregowych wojowników a w wersji bardziej dekoracyjnej o niekiedy podgiętej krawędzi jako hełm stosowany przez samurajów w podróży.

Do cech charakterystycznych dla hełmu japońskiego jest dołączany wielofolgowy nakarczek zwany SHIKORO, dołączany również do hełmów w typie NAMBAN, jedynie przy JINGASA nie występuje.

Twarz była chroniona bardziej lub mniej rozbudowaną maską o różnych formach naśladujących twarze o najczęściej groźnym lub zaskakującym wyrazie, wzbogaconymi często długimi wąsami i brodami.

Pozostałe osłony

Osłony rąk –KOTE -wykonywane były z plecionki kolczej z wplecionymi elementami z tłoczonej blachy stalowej. Przedramiona chroniono wieloma przetłoczonymi pasami blachy , dłonie odpowiednio modelowanymi płytkami ,niekiedy przedramiona chroniono pełnymi osłonami podobnymi do karwaszy.

Osłony barków –SODE- w kształcie prostokątów, zawieszone na szelkach napierśnika są jednym z wyróżników zbroi japońskiej. Początkowo sztywne i dosyć duże z czasem luźniejsze i wygięte, stanowiły skuteczną osłonę stawu barkowego nie ograniczając jego ruchomości. Wykonywane były w analogiczny sposób jak reszta zbroi , najczęściej z zachodzących na siebie pasów blachy łączonych pleceniem jedwabnym, rzemiennym lub niekiedy nitowane.

Osłony ud –HAIDATE- wykonywano w kształcie jakby rozdzielonego w środku fartucha wiązanego w pasie. Osłony takie używane były jedynie przez wojowników konnych a wprowadzone zostały wraz z zbroją nowożytną, w wypadku późniejszego naśladownictwa zbroi  O -YORI uzupełniano je o ten wynalazek co odróżnia kopię od oryginału. Osłony te wykonywano również podobnie jak pozostałe części, niekiedy stosowano plecionkę kolczą lub konstrukcję analogiczna do miękkiej zbroi TATAMI.

Osłony goleni i kolan -SUNEATE w egzemplarzach kosztowniejszych wykonywano z blachy ukształtowanej zgodnie z anatomią  w egzemplarzach pospolitszych z pasów przetłoczonej blachy łączonej plecionka kolczą i uzupełnianych rodzajem japońskiej „brygantyny”. Stopy chronione były niezwykle rzadko rodzajem obuwia z płytek stalowych łączonych plecionką kolczą.

 

Różnorodność materiałów

Stal lakowana i patynowana. Do budowy zbroi i hełmów używano stali skuwanej wielowarstwowo, formowanej na zimno i niekiedy hartowanej. Powierzchnię wykończano przez lakowanie na szlifowanym podkładzie, niekiedy patynowano podobnie jak tsuby. Zdażało się że dekorowano je niekiedy płaską inkrustacją.

Taśmy, sznury, tkaniny. Do budowy zbroi japońskiej stosowano całą gamę materiałów tekstylnych. Przede wszystkim odpowiednio plecione ,różno kolorowe taśmy jedwabne lub niekiedy bawełniane. Przewlekane przez ciasne otwory w lamelkach ,folgach lub płatach stanowiły elastyczne połączenie elementów i jednocześnie utrzymywały dystans między nimi, pochłaniający destrukcyjną siłę głowni ,grotu lub pocisku. Różnorodność kolorów mogła być wykorzystana w celach dekoracyjnych.

Różnej grubości plecione sznury i linki, wiązane w skomplikowane węzły służyły do łączenia poszczególnych elementów. Barwione były również bardzo bogato, od czerni lub granatu do oranżu i purpury, co mogło wiązać się z rangą właściciela

Ponowne plecenie zbroi jest możliwe. Hurtownie japońskie dostarczają taśmy we wszystkich stosowanych szerokościach i kolorach wykonane z tradycyjnych materiałów.

Gama stosowanych tkanin również była bardzo szeroka. Stosowano oczywiście jedwab, bawełnę i konopie. Używano dosyć rzadkiego ale mocnego płótna, atłasów oraz brokatów produkcji rodzimej jak i pochodzącymi z importów.

Skóra w wielu odmianach przy budowie zbroi japońskiej miała szerokie zastosowanie. Urzywano wielu odmian poczynając od wyprawionej miękko skóry jeleniej w typie irhy, poprzez cienką licową skórę cielęcą do twardej, surowej skóry końskiej lub bawolej. Stosowana była jako naklejane wyściółki pancerzy ,osłon –SODE lub elementów chroniących dłoń w KOTE. Mogły być stosowane do łączenia lamelek w pasy czy pasów w większe konstrukcje. Kawałki grubej utwardzonej i lakowanej skóry prawie niemożliwe do przecięcia używane były niekiedy w zastępstwie blachy lub w połączeniu z nią stanowiły swoisty kompozyt.

Skóry były zdobione bardzo różnorodnie, ob. Całościowego barwienia, przez malowanie, krycie laka, złocenie, drukowanie za pomocą szablonu czy tłoczenie. Znana jest zbroja ,której napierśnik pokryty jest autentycznym hiszpańskim kurdybanem.

Rzeźba w szpachlówce. Powierzchnia pancerza czy hełmu stwarza niekiedy wrażenie bardzo masywnego przedmiotu a w rzeczywistości na dosyć cienką blachę nałożona jest gruba warstwa jakby szpachlówki, pokrywającej połączenia drobniejszych elementów. W tej szpachlówce może być wykonana dekoracja rzeźbiarska wykończona następnie laką. Warstwa szpachlówki, pierwotnie dosyć elastycznej również spełnia rolę materiału pochłaniającego część energii destrukcyjnej, oraz spełnia rolę estetyczną szczególni przy wykorzystaniu materiału wykańczającego powierzchnię  jak na przykład polerowana lub złocona laka

Rzeźba w drewnie. Przód hełmu bywał zdobiony niekiedy bardzo misternymi rzeźbami wykonanymi w lekkim drewnie i następnie złoconymi. W zbiorach Muzeum Wojska  znajduje się hełm ozdobiony wizerunkiem smoka wykonanym po mistrzowsku. Ozdoby te noszące miano MAEDATE mogły mieć formy heraldyczne lub wotywne, odnoszące się do poszczególnych bóstw chroniących właściciela na polu walki.

Rzeźba w masie papierowej miała podobne zastosowanie co rzeźba drewniana ale mogła zajmować większą powierzchnię i być integralnie związaną z podkładem. Należy tu podkreślić że papiery w Japonii odznaczały się o wiele większą odpornością mechaniczną niż w europie, co odnosi się również do sporządzonej z nich masy papierowej. Była ona powszechnie stosowana do różnych celów a zabezpieczenie wyschniętego produktu warstwą laki zwiększało jej wodoodporność.

Róg, kość Elementy zbroi montowane były za pomocą sznurów zakończonych podłużnym guzami i, w kształcie wypukłej łódki. Przekładano ja przez odpowiednią pętlę i zabezpieczano rodzajem przesuwki. Stanowiło to zawieszenie dosyć pewne ale z jedną wadą-nie mogło być regulowane. Guzy i przesuwki stosowano w wielu rozmiarach w zależności od wielkości zawieszanego elementu, mogły być wielkości 10 cm do podwieszenia napierśnika i naplecznika, a ż do centymetrowych przy drobniejszych elementach. Zawieszenie na guzach było łatwe do montażu łatwiejsze przy demontażu w przypadku zamoknięcia, które utrudniało rozwiązanie ewentualnego węzła. W zbrojach bardziej kosztownych stosowano guzy wykonane z kości słoniowej , przy pospolitych z kości bydlęcej.

Hełmy tłoczone z surowej utwardzanej skóry miały Japonii szerokie zastosowanie zarówno w kształcie wypukłej czaszy jak też płytkiego  hełmu JINGASA.W wilgotnym klimacie zachowywały pewną elastyczność chroniąc skutecznie głowę wojownika przed ciosem miecza czy uderzeniem grotu. Przed nadmierna wilgotnością chroniła warstwa wszechobecnej laki. Ciekawym osiągnięciem były hełmy, wykonywane w XIX w.  ze skóry do której przytwierdzano promieniście ułożone blaszki . Całość po pokryciu odpowiednia szpachlówką i wykończeniu naśladowała masywne osiągnięcia okresów poprzednich.

Hełmy kryte włosiem. Jedynym w swoim rodzaju wykończeniem powierzchni Chełmu było pokrycie  czaszy przyklejonym włosiem naśladującym naturalne owłosienie. Włosy mogły być krótkie ok. 3 cm, lub długie ułożone w kunsztowne fryzury. Ciekawym jest że nie stosowano naturalnego futra lecz przyklejano kępki włosów w zachodzących na siebie rzędach. Stosowano włosie końskie, kozie, dziczą szczecinę. Hełm pokryty takim wykończeniem miał świadczyć o plebejskim pochodzeniu wojownika.

Stosunkowo niewielkie zastosowanie miały skóry  wyprawione z włosiem. Niekiedy stosowano skóry danieli, futro niedźwiedzie używano do pokrycia obuwia wyższych dowódców, do niektórych  wykończeń stosowano skóry płaszczki lub rekina.

 

Typowe uszkodzenia

Zbroja japońska ulegała destrukcji właściwie już w momencie produkcji. Samo przeciąganie taśmy przez ciasne otwory w lamelkach lub płytach mogło skutkować drobnymi uszkodzeniami. W warunkach polowych czy wręcz w boju uszkodzeni następowały masowo –taśmy się przecierały powierzchnia laki ulegała zarysowaniom nie mówiąc o uszkodzeniach spowodowanych bronią przeciwnika. Po każdej kampanii zbroja powinna i najczęściej była poddawana renowacji. Na lamelkach można dostrzec wielokrotne warstwy nowej laki położonej na ubytkach, podobnie na większych płytach często można spotkać się ze zmianą koloru wykończenia. W praktyce nie można uzupełnić laki bez rozplecenia konstrukcji .Taśma nie nadaje Siudo powtórnego użycia co pociąga wykonanie nowego plecenia związanego często ze zmianą kolorystyki.

W związku z opisanym naturalnym zużyciem zachowało się niewiele zbroi w ich pierwotnej nienaruszonej formie. szczególnie tych starszych sprzed zjednoczenia Japonii. Inna sytuacja jest z obiektami powstałymi w okresie Edo. Były one używane sporadycznie i zachowały się w dosyć dobrym stanie. Przechowywane w specjalnych skrzyniach odpowiednio poskładane w stałej dość wysokiej wilgotności nie ulegały widocznej degradacji. Sytuacja zmieniła się radykalnie w momencie ich przemieszczenia poza Japonię. Często pozbawione skrzyń, przenoszone wielokrotnie niefachowo składane ulegały zniszczeniom mechanicznym, drobniejsze części ginęły i były dowolnie uzupełniane, powstawały dowolne kompilacje. W chwili obecnej bardzo rzadko można spotkać kompletną zbroję japońską chyba ze jest to kopia XX wieczna wykonana w celach dekoracyjnych.

Podstawowym czynnikiem destrukcyjnym są zmiany wilgotności powietrza i temperatury otoczenia. Skrajnym przykładem jest zamoknięcie w trakcie niewłaściwego transportu lub przechowywania, zbyt gwałtowne suszenie może spowodować dalsze uszkodzenia. Namoknięte tekstylia długo utrzymują wilgoć co powoduje procesy korozyjne zbyt szybkie suszenie nie właściwie działa na skórę, prawidłowe podejście konserwatorskie do różnych materiałów  użytych do budowy zbroi wzajemnie się wyklucza. Najprawidłowiej byłoby rozebrać obiekt na części składowe i do każdego materiału podejść we właściwy dla niego sposób ,nie zawsze jest to możliwe. Taśmy łączące zostają bezpowrotnie stracone. W wypadku prostych konstrukcji przeznaczonych dla wojowników szeregowych jest to strata nieduża ale w wypadku gęsto plecionych zbroi w typie KEBIKI ODOSHI jest ubytkiem znacznym.

Korozja penetrująca pod warstwą laki, kleju lub szpachlówki może być porównywana do korozji karoserii samochodowych. Niektóre doświadczenia zdobyte na tym polu mogą mieć zastosowanie w konserwacji blach krytych laką, szczególnie preparaty oparte na taninie, głęboko penetrujące. Podobnie do wypełniania ubytków japońskiej szpachlówki można się posłużyć szpachlówką blacharska w dobrym wypróbowanym gatunku. Zasadniczo konserwacja jako dziedzina nauki opracowuje własne metody ale korzystanie z doświadczenia przemysłu samochodowego mającego wielkie możliwości badawcze i wieloletnie doświadczenie może być kierunkiem właściwym.

Osobny problem metalurgiczny stanowi konserwacja kolczug. Siatka kolcza japońska jest prostą plecionką wykonaną z miękkiego cienkiego drutu. Kółka nie są łączone przez nitowanie a wytrzymałość na rozciąganie jest niewielka. W zasadzie utrzymuje ją tekstylny podkład do którego jest gęsto przyszyta.  Przed korozja miała ją zabezpieczać warstwa laki, ale na skutek używania łatwo ulega ona złuszczeniu a korozja dopełniała dzieła zniszczenia. Plecionka kolcza uzupełniona odpowiednio modelowanymi blaszkami stosowana była jako osłony rąk  i jako elementy ruchome najbardziej były narażone na uszkodzenia.

Inną formą zbrojonej tkaniny jest rodzaj japońskiej brygantyny z sześciobocznych lekko wypukłych płytek przeszywanych z podkładem za pomocą taśmy , lub wszywanej miedzy jej warstwy . Płytki korodowały między tkaninami a produkty korozji plamiły tkaninę. Ten rodzaj uzbrojonej materii stosowany był jako dodatkowe wzmocnienie pod zbroją, osłona pach i niekiedy kolan.

Uszkodzenia samej laki w naszym klimacie następują nieuchronnie również z przyczyn zbyt niskiej wilgotności powietrza oraz częstych zmian temperatury. Najbardziej szkodliwe są dla niej gwałtowne zmiany a takie występują u nas dosyć często. W efekcie tych zmian powierzchnia polerowana matowieje, występują spękania i odspojenia, pęcherze i w efekcie końcowym ubytki których uzupełnienie nastręcza duże trudności. W zasadzie dobrze wypolerowanej laki nie daje się uzupełnić. Japończycy w takich wypadkach stosują całkowite usunięcie warstwy laki i położenie jej ponownie. Działanie takie wymaga zastosowania tradycyjnych metod w wyspecjalizowanym warsztacie co w naszych warunkach jest niemożliwe a poza tym niezgodne z europejskimi zasadami konserwacji zabytków. W przypadku konieczności uzupełnienia ubytku laki stosowane są z dosyć dobrym skutkiem kompozycje barwionych żywic sztucznych, bardziej odpornych na zmiany klimatyczne jak prawdziwa laka chociaż nie dających takich samych wrażeń estetycznych.

Tekstylia stanowiące w niektórych wypadkach większą część  zbroi japońskiej ulegają takim samym czynnikom jak normalne ubrania. Chłoną kurz, ulegają w trakcie używania różnym zabrudzeniom, wnikającym w tkaninę lub taśmy i utrwalanymi przez deszcze i ewentualne przepocenia. Oczyszczenie poprzez pranie jest nie możliwe, pranie chemiczne jest bardzo niebezpieczne ze względu na stosowane barwniki, jedyną metodą jest w miarę delikatne sprucie, oddzielenie części metalowych i klasyczna konserwacja tkaniny zakończona ponownym zszyciem i połączeniem z częściami metalowymi czy skórzanymi konserwowanymi osobno.

Owady przede wszystkim atakują rzeźbę drewnianą i masę papierową. Powodują nieodwracalne zniszczenia ale praktyka konserwatorska wypracowała  metody wzmacniania i uzupełniania tych materiałów. Metody te mają również zastosowanie w przypadku obiektów pochodzących z dalekiego wschodu. Mole maja również swój udział w niszczeniu zbroi japońskiej. Niszczą włosie i futro oraz wyjadają charakterystyczne kawerny w elementach rogowych. Problem ewentualnych insektów towarzyszących wszystkim armiom świata pomijam gdyż giną one razem z omówionymi drobnoustrojami w procesie gazowania –procesie dezynsekcji stosowanym powszechnie jako podstawowy proces konserwatorski.

Kurczenie się skóry jest w wypadku grubych utwardzanych skór surowych procesem nieodwracalnym. Poprzez delikatne nawilżanie i suszenie pod odpowiednim naciskiem można próbować przywrócić im pierwotny kształt ale długotrwały proces nie daje gwarancji trwałości. Nie jest niestety możliwym przywrócenie pierwotnej wielkości skurczonej czaszy hełmu. Problem jest poważny jeśli taka czasza pokryta jest niekurczliwą dekoracją n.p. metalową. W takim przypadku musimy zastosować jedna z mas znanych z ogólnej konserwacji niwelującą ten dystans.

Konieczność jednoczesnego operowania specjalistów z różnych dziedzin: metal. Papier, skóra, tekstylia, drewno ,laka, złocenia, praktycznie nie jest możliwe przeprowadzenie konserwacji zbroi japońskiej w jednej pracowni. Potrzebny jest zespół doświadczonych specjalistów współpracujących ze sobą. W związku z powyższym zrozumiałym jest że placówki muzealne sa tutaj uprzywilejowane. Niestety zdarza się ż e prace wykonywane bez odpowiedniego przygotowania teoretycznego prowadzą do katastrofalnych wyników. Znany jest mi przypadek , gdy zespól konserwatorów oczyścił patynowaną zbroję japońską do połysku bez rozplatania. Prace trwały trzy lata a efekt był straszliwy.

WARUNKI PRZECHOWYWANIA

Najwłaściwszym dla zbroi japońskiej jest przechowywanie jej odpowiednio poskładanej i opakowanej w przeznaczonej do tego skrzyni,. Raz do roku należy zrobić przegląd, z ewentualną krótką ekspozycją, dokonać drobnych napraw i spakować z powrotem. Przy zachowaniu odpowiedniej temperatury i wilgotności powietrza byłyby to warunki optymalne niemożliwe w warunkach kolekcji prywatnej, możliwe w warunkach muzealnych aczkolwiek nie praktykowane.

WARUNKI EKSPOZYCJI

Zarówno w zbiorach prywatnych jak i muzealnych podstawowym warunkiem jest możliwość ekspozycji zbiorów. Muzea wypracowały odpowiednie typy gablot z odpowiednim oświetleniem z ograniczoną emisja U.V. Gabloty są praktycznie pyłoszczelne z regulowaną wilgotnością i temperaturą. Przykładowymi mogą być gabloty używane w  Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej MANGHA w Krakowie. Mimo zalania piwnic i przyziemia muzeum w trakcie tegorocznej powodzi nie stwierdziłem różnic w zapisanych wartościach wilgotności i temperatury.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w zbiorach prywatnych. Kolekcjoner zazwyczaj chce mieć bezpośredni kontakt ze zbiorem, gabloty zdarzają się sporadycznie a kurz usuwany jest odkurzaczem często z drobnymi elementami lub częściami dekoracji. Przesuszone powietrze mieszkań prywatnych nie sprzyja przechowywaniu skóry a nieodpowiednie oświetlenie niszczy barwy oplotów. Między innymi dla tego z zasady odradzam kolekcjonerom zdobywanie zbroi japońskich lub uczulam ich na uciążliwość konserwacji i przechowywania.

EKSPOZYCJA TRADYCYJNA

Prezentacja zbroi  w sposób tradycyjny w moim mniemaniu  jest najwłaściwszy, może być stosowana zarówno w warunkach muzealnych jak i prywatnych.  Podstawę stanowi skrzynia so przechowywania zbroi , na niej jest ustawiany prosty składany stojak umożliwiający upięcie pancerza, hełmu z maską oraz osłon rąk w pozycji siedzącej. Osłony bioder są promieniście rozłożone na wieku. Osłony ud prezentujemy płasko na krawędzi skrzyni z osłony goleni i kolan stawiamy przed skrzynią. W ten sposób prezentowana zbroja wywołuje wrażenie dostojnego spoczynku, a wszystkie elementy są dostatecznie widoczne.


zbroja wystawiona na skrzyni

 

kolejny przykład

EKSPOZYCJA WIDOWISKOWA

Ten typ ekspozycji wywodzącej się jeszcze z XIX w. jest stosowany  w Europie z przyczyn  dydaktycznych. Odpowiednio upozowany manekin ubierano w zbroję ,przypinano miecze, uzbrajano w broń drzewcową, czasem palną. Prezentowano w ten sposób egzotycznego wojownika  groźnego i pięknego zarazem .Niestety nie zawsze był to manekin naśladujący Japończyka, najczęściej sklepowy, niekiedy damski. Zbroja na takim manekinie wisiała luźno a pozy nie zawsze były odpowiednio wojownicze. W zbiorach prywatnych do celów ekspozycyjnych często wykorzystuje się manekiny krawieckie. Jest to sposób mniej pretensjonalny i prawidło wszy w wypadku nie posiadania skrzyni.

ekspozycja widowiskowa (do pewnego stopnia)

Na zakończenie chciałbym poruszyć temat którym często spotykamy się zarówno w muzeach jak i kolekcjach prywatnych. W pewnej sytuacji posiadamy pochodzące z różnych źródeł różne elementy zbroi i kusi nas żeby połączyć je w zgrabną całość. Mimo łatwości kompilacji nie zawsze powstaje prawidłowa zbroja. Przykładem jest zbroja dla Ashigaru z butami z niedźwiedziego futra i maska z długimi wąsami Unikajmy takich kompozycji.

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

eighteen + 20 =

Close